(H)eerlijk voedselbos

Een goeie vriendin van me, die ik met mijn studie Voeding en Gezondheid in Wageningen ben tegengekomen is bezig met iets moois. In Ede heeft ze het initiatief genomen om een voedselbos te starten. Een voedselbos? Ja, gezond, lekker en zeker voedzaam. Wat is het nu precies? Is het een bos? Kun je alles eten? Groeien er appelbomen? Dit stukje gaat over Maria’s voedselbos en wat het precies inhoudt. Het is geschreven voor het Verenigingsmagazine ‘De Kruiwagen’ een vereniging van Amateurtuinders Ede.

Eetbare groenstrook De Koekelt
Tuinenpark de Koekelt startte eind 2017 in samenwerking met Initiatiefgroep Voedselbossen Ede met de aanleg van een eetbare, meerjarige, natuurlijke en diverse groenstrook. Het wordt in de wandelgangen ook wel voedselbos genoemd, ik doe dat hier niet, en dat zal ik later uitleggen. Maar gewandeld wordt er wel! Veel mensen maken hun dagelijkse ommetje over het pad tussen de sportvelden en de volkstuinen.

Het idee is om deze strook niet alleen aantrekkelijk te maken voor voorbijgangers en honingbijen, maar ook voor solitaire bijen, keukenprinsen en -prinsessen, tuinders, wormen en ga zo maar door. Kortom, we willen hem aantrekkelijk maken voor de natuur.

Gezond & Blij zonder diëten kastanjesWelk groen is eetbaar?
Wat is nu eetbaar groen? In ons klimaat kan zoveel meer (eetbaars) groeien en geoogst worden dan wat wij op dit moment in de landbouw doen. Laat ik mijn wandeling beginnen in de siertuin: theehortensia, berberis, mahonia. Ik buig me, al wandelend door de stad naar het bos, over de (stadse on-)kruiden: Japanse duizendknoop (lekker!), brandnetel, zevenblad, lindeblad, iepenzaad, en in ons bos kom ik  de tamme kastanjes (zie foto links), eikels, berkensap, Amerikaanse vogelkers (heerlijk!) tegen.

En er is nog veel meer. Je zult het niet denken maar ook de Franse uiensoepboom, Szechuanpeper (zie foto onder) en de Japanse krentenboom kunnen hier groeien. Ook deze zul je dus aantreffen in onze nieuwe groenstrook.
De gedachte achter de groenstrook is dus ‘het voedselbos’. Onze groenstrook is alleen geen bos en zal het ook nooit worden. Toch speelt het voedselbos een belangrijke rol in ontwerp, aanleg en beheer van dit toekomstige, mooie stukje eetbaar groen in Ede.

Wat is een voedselbos?
Een voedselbos is eigenlijk een landbouwsysteem waarin we gebruik maken van de natuurlijke processen en de principes van ‘het natuurlijke bos’. Het achterliggende idee is dat een bos enorm veel produceert. Veel biomassa,  voeding voor zowel mens, dier, plant en schimmel, vruchtbare grond, een koel klimaat (buffer). Een bos legt CO2 vast, en dit alles zonder dat het systeem iets als mest of schoffeltuig nodig heeft. De natuur voedt zichzelf, weet wat ze nodig heeft en past zich aan. Maar…

Gezond & Blij zonder diëtem Nashi_pear… Er is één verschil; de mens is de bedenker van het voedselbos en waakt erover. Wij kiezen bijvoorbeeld de soorten. Dan gaan we  niet voor een beuk want mininootjes pellen is niet handig- maar voor soorten die voor ons wel productief zijn, zoals tamme kastanjes, walnoten, appels, nashi-peren (zie foto rechts) en de eerder genoemde Franse-uiensoepboom. Ook zorgen we ervoor dat er een grote diversiteit is want hoe meer diversiteit hoe veerkrachtiger het systeem.

Wat is er belangrijk bij een voedselbos?
Het voedselbos behoeft een zorgvuldig ontwerp, gebruik makend van meerdere groeilagen: van kruinbomen via struiken tot de kruidlaag onderin. En daaronder nog schimmels (paddestoelen), in de bodem. Op deze manier benutten we het zonlicht optimaal, en oogsten we uit meerdere lagen, dus ook méér per vierkante meter.
Om het systeem goed te laten werken is het heel belangrijk dat we ons afvragen wat we wel en niet moeten doen in het systeem.
Gezond & Blij zonder diëten SzechuanpeperZo is het bijvoorbeeld van groot belang dat alle productie die wij niet oogsten, in het systeem blijft. We gaan dus niet bladblazen en geen hout verbranden in biomassacentrales. Afstervende biomassaproducten, zoals hout en plantenresten, zorgen er namelijk zonder composthoop voor dat de bodem steeds vruchtbaarder wordt en wij dus niets hoeven te doen!

Wat moet er gebeuren met de groenstrook?
Hoe  nu verder met deze groenstrook die toch te klein en vooral te smal zal zijn om het fantastische natuurlijke systeem in volle glorie te kunnen tonen? We voeren om te beginnen geen materiaal af en we hebben, als start, eenmalig blad opgebracht. Verder is in het ontwerp gekozen voor een zeer grote diversiteit, in meerdere groeilagen. Het beheer zal neerkomen op snoeien waar nodig (zoals in de salade-knothaag), gebruik maken van mulching, en soorten bijplanten.

Door deze strook zullen mensen beter begrijpen wat een voedselbos is. Je kunt er zien wat een enorme diversiteit de natuur de mens te bieden heeft. En deze strook is nog maar het begin van heel veel meer eetbaars en natuurlijk groen in de stad!
Dit voorjaar gaan we hard aan de slag om ook de kruidlaag in te planten en te zaaien, en om een afscheiding van snoeihout maken. Komend seizoen gaan we zien hoe de bomen aanslaan. Iedereen die wil helpen of meer erover wil weten is van harte welkom. We kunnen hulp gebruiken, en op deze manier zal onze eetbare groenstrook nog meer gaan leven in onze omgeving.

Maria voedselbossenVoor meer informatie:
Initiatiefgroep Voedselbossen Ede/ Tuinenpark de Koekelt
Maria van Maanen

Links een foto uit een krantenartikel van Maria in de Edese Post